ابو القاسم سلطانى
101
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
بهطورىكه بقراط در آثار خود نوشته است بهترين نوع آن زيره باسليقون " زيره سلطنتى ، زيره شاهى ، شاه زيره " مىباشد كه در ايران پرورش مىيابد 1 * . آرامىها آن را Karave يونانىها Kariya , Karo و به فارسى كرويه و به سريانى كراوى ناميدهاند و بدينترتيب نام آن در كشورهاى باستانى داراى ريشه مشترك مىباشد . ديوسكوريد ذيل Karon مىنويسد : دانه كوچك مشهورى است و داراى اثرات مدر ، گرمابخش ، مقوى معده ، هضمكننده غذا و معطر و خواص آن مشابه انيسون مىباشد . ريشه پخته شده آن مانند هويج خورده مىشود 2 * حنين Karon را به " قاروا " معرب نموده و مىنويسد آن كرويا مىباشد . رازى به نقل قول از جالينوس گويد نه تنها ميوه آن ضد نفخ و مدر بلكه تمام قسمتهاى گياه مدر مىباشد . ابن ماسويه آن را قابض و خارجكننده كرم و قابض شكم دانسته است . كراويا در خفقان 3 * موثر مىباشد 4 * . همچنين رازى در كتاب دفع مضار اغذيه آورده است كه آن از زيان غذاهاى نفاخ مانند هليون ، باقلا ، هويج ، كلم و امثال آنها جلوگيرى نموده و باعث سريعتر هضم شدن آنها مىشود 5 * . اخوينى به صورت تركيبات داروئى و يا مفرد كاربرد آن را در موارد سوءهاضمه ، نفخ ، ترش كردن ، اعتياد به گل خوردن ، خروج مقعد ، استسقاء طبلى و استسقاء لحمى 6 * زيادى اسپرم ، بند آمدن خون قاعدگى ، قولنج ناشى از نفخ و قولنج ناشى از سوداء ، ورم كبد ذكر نموده و مىنويسد اشخاص لاغراندام كه بدون داشتن بيمارى يرقان رنگ چهره آنها زرد مىباشد نبايد آن را مصرف نمايند 7 * . خوردن آن استفراغ را بند مىآورد و آن جزء تركيب داروهاى چشمى است ولى زيادى مصرف آن ديد چشم را ضعيف مىسازد ، سكسكه ، دلپيچه ، درد روده را تسكين مىدهد و نشستن در آب جوشانده آن درد زهدان و ضماد تخم آن بواسير را بر طرف مىنمايد 8 * . در تنگى نفس و آسم و برونشيت موثر مىباشد 9 * ، از ترش شدن غذا در معده و تخمه جلوگيرى نموده و محرك آروغ و زيادكننده شير مىباشد . خوردن حدود 10 گرم آن با 5 ، 37 گرم روغن زيتون به مدت يك هفته در ابتداى خيز عمومى انساج موثر مىباشد مقدار خوراك آن 5 ، 17 گرم است آن را بايد با عسل و صعتر خورد تا به ريه آسيب نرسد همچنين براى جلوگيرى از زيان آن به كليه آن را با كتيرا مصرف مىكنند . جانشين آن قردمانا 10 * مىباشد 11 * . ناظم الاطباء اسامى كرويا ، كاروى ، زيره كرمانى و كاروم كاروى 12 * و " شلمير " زيره سياه و زيره كرمانى را مترادف با Carum carvi L آوردهاند 13 * . قسمت قابل مصرف در پزشكى : ميوه گياه است . برداشت محصول در تير و مردادماه انجام مىگيرد براى اين كار سرشاخههاى ميوهدار را چيده بر روى پارچهاى مىگسترانند و پس از خشك شدن با وارد آوردن ضربات ملايم ميوهها را جدا نموده و در محل خشك نگهدارى مىكنند .